کشف صدها گور جمعی عجیب و باستانی مربوط به عصر پیش از فراعنه در دل صحرای آفریقا

این کشف که نتیجه سال‌ها بررسی دقیق تصاویر هوایی از بیابان «اطبیه» است، پرده از سنت‌های پیچیده مردمان کوچ‌نشینی برمی‌دارد که پیش از ظهور پادشاهی فراعنه در مصر در این مناطق خشک زندگی می‌کردند.

این بناهای باستانی که به «گورهای حصاردار» شهرت یافته‌اند، شامل دیوارهای مدور عظیمی هستند که قطر برخی از آن‌ها به ۸۰ متر می‌رسد.

در داخل این حصارها، استخوان‌های انسان در کنار بقایای حیواناتی نظیر گاو، گوسفند و بز دفن شده‌اند.

یافته‌های تیم مشترک باستان‌شناسی از دانشگاه مک‌کواری استرالیا، واحد تحقیقاتی هیسوما فرانسه و آکادمی علوم لهستان نشان می‌دهد که این گورها الگویی ثابت در گستره‌ای به طول ۱۰۰۰ کیلومتر از شرق رود نیل تا دریای سرخ دارند.

نتایج این تحقیق که در ژورنال «مطالعات باستان‌شناسی آفریقا» منتشر شده، نشان می‌دهد که این بناها احتمالا بین هزاره چهارم و سوم پیش از میلاد ساخته شده‌اند؛ دورانی که دانشمندان آن را پایان «دوره مرطوب آفریقا» می‌دانند، یعنی زمانی که صحرای سبز آفریقا رو به خشکی نهاد.

ظهور نخستین طبقات اشرافی و نابرابری اجتماعی

یکی از جنبه‌های با اهمیت این کشف برای باستان‌شناسان، ساختار سلسله‌مراتبی گورهاست. در بسیاری از این حصارها، یک تدفین «اصلی» در مرکز قرار دارد که سایر اعضای جامعه یا حیوانات به شکلی منظم در اطراف آن دفن شده‌اند.

این چیدمان نشان‌دهنده ظهور یک طبقه «نخبه» یا روسای قبایل در جوامع پیش‌از‌تاریخ است.

اگرچه این نابرابری به اندازه شکاف عمیق میان فراعنه و کشاورزان در تمدن مصر نبود، اما نخستین نشانه‌های گذار از جوامع برابرخواه به جوامع طبقاتی را در دل صحرا نشان می‌دهد. این کوچ‌نشینان برخلاف مصریان یکجانشین، تمام هویت خود را با گله‌هایشان تعریف می‌کردند.

گاو؛ «فراری» دنیای باستان

تصاویر ماهواره‌ای و هنر صخره‌ای منطقه نشان می‌دهد که گاو برای این مردمان از ارزشی نمادین و اقتصادی بسیار بالایی برخوردار بوده است.

باستان‌شناسان معتقدند در دورانی که صحرا در حال خشک شدن بود و مراتع رو به نابودی می‌رفتند، داشتن گله‌های بزرگ گاو نشانه‌ای از ثروت و قدرت بیکران بود؛ چیزی معادل داشتن یک خودروی لوکس مانند «فراری» در دنیای امروز.

همین دلبستگی شدید باعث می‌شد که صاحبان گله‌ها وصیت کنند حیواناتشان را در کنار آن‌ها دفن کنند تا در دنیای پس از مرگ نیز همراهشان باشند.

انطباق با تغییرات اقلیمی و سرنوشت نامعلوم

محل قرارگیری این بناها تصادفی نیست؛ اکثر آن‌ها در نزدیکی منابع آبی باستانی، گودال‌های صخره‌ای و رودخانه‌های فصلی ساخته شده‌اند.

این موضوع نشان می‌دهد که سازندگان این گورها، حتی در شرایط سخت جوی، سازماندهی اجتماعی فوق‌العاده‌ای داشتند.

با عقب‌نشینی بادهای موسمی تابستانی و کاهش بارندگی، این کوچ‌نشینان مجبور شدند سبک زندگی خود را تغییر دهند؛ برخی به سمت جنوب مهاجرت کردند، برخی به حاشیه نیل پناه بردند و برخی دیگر بز و گوسفند را جایگزین گاوهای تشنه کردند.

میراثی در خطر نابودی

با وجود اینکه این گورهای منحصربه‌فرد برای هزاران سال از گزند زمان در امان مانده‌اند، امروز با تهدیدی جدی روبرو هستند.

جولین کوپر، سرپرست این تحقیق، هشدار می‌دهد که فعالیت‌های معدن‌کاوی غیرقانونی و تنظیم‌نشده در منطقه سودان، در حال تخریب و سرقت از این محوطه‌های باستانی است.

بناهایی که ۵ هزار سال تاریخ را در خود جای داده‌اند، ممکن است در عرض کمتر از یک هفته زیر چرخ لودرهای معدن‌کاوان از بین بروند.