«کلید بازگشت» در دستان فلسطینیان؛ هفتادوهشتمین سالگرد «روز نکبت» برگزار شد

در شهر رام‌الله، مقر تشکیلات خودگردان فلسطینی، صدها فلسطینی در مرکز شهر گرد هم آمدند تا سالگرد «نکبت» را گرامی بدارند؛ همزمان، مساجد سراسر شهر آژیرهایی را به مدت ۷۸ ثانیه به صدا درآوردند؛ اقدامی نمادین که به هفتادوهشتمین سالگرد «نکبت فلسطین» اشاره داشت.

راهپیمایی گسترده‌ای از آرامگاه یاسر عرفات، رئیس‌ پیشین تشکیلات خودگردان فلسطینی، به سمت میدان المناره آغاز شد. شرکت‌کنندگان در این مراسم پرچم‌ فلسطینیان را در دست داشتند و در حالی که صدای طبل، موسیقی گروه‌های پیشاهنگی و نی‌انبان در خیابان‌های مملو از جمعیت طنین‌انداز بود، در شهر راهپیمایی کردند.

پرچم‌های فلسطین در میدان‌ها و خیابان‌ها برافراشته شده بود و شرکت‌کنندگان در مراسم، که با حضور گسترده مردم برگزار شد، علامت پیروزی نشان می‌دادند. جمعیت فلسطینی همچنین پرچم عظیم فلسطین را در خیابان‌های شهر حمل می‌کردند.

در صحنه‌هایی نمادین که هر سال در مراسم نکبت تکرار می‌شود، معترضان «کلید بازگشت» را حمل می‌کردند؛ نمادی از «حق بازگشت» آوارگان فلسطینی. همچنین پلاکاردهایی با مضمون بازگشت به «فلسطین تاریخی» در دست شرکت‌کنندگان دیده می‌شد که بر پایبندی فلسطینیان به حق بازگشت به شهرها و روستاهایی که از آن رانده شده‌اند، تأکید داشت.

تأکید بر «حق بازگشت»

شرکت‌کنندگان در این مراسم تأکید کردند که نکبت همچنان زخمی باز در حافظه جمعی فلسطینیان است و آثار آوارگی و سلب مالکیت نه‌تنها با گذر زمان از میان نرفته، بلکه همچنان در زندگی فلسطینیان داخل سرزمین‌های فلسطینی و اردوگاه‌های پناهندگان ادامه دارد.

عبدالکریم گفت آثار نکبت با وجود گذشت دهه‌ها همچنان پابرجاست. او افزود: «این روز، فاجعه ای ملی‌ را به ما یادآوری می‌کند که دهه‌ها پیش بر مردم فلسطین تحمیل شد. حق بازگشت باید به صاحبان واقعی آن بازگردانده شود و عدالت برای مردم فلسطین از طریق بازگشت آنان به خانه‌هایی که از آن رانده شدند، محقق شود.»

او ادامه داد: «این روز یادآور نکبتی است که مردم فلسطین را پراکنده کرد و پیامدهای آن تا امروز ادامه دارد. زمان آن رسیده که بر اساس قطعنامه‌های مشروعیت بین‌المللی، با اجازه بازگشت پناهندگان فلسطینی به خانه‌هایشان، عدالت اجرا شود.»

جهاد دارعلی، از ساکنان رام‌الله، نیز گفت: «حق بازگشت حقی مقدس است و مشمول مرور زمان نمی‌شود.»

او افزود: «در این روز، ما از بریتانیا که عامل نکبت و رنج ما بود، می‌خواهیم به خاطر سال‌های آوارگی و خسارت‌هایی که به ما تحمیل کرد، غرامت مادی و معنوی بپردازد. بریتانیا، به‌عنوان یک قدرت استعماری غربی، سرزمین ما، فلسطین، سرزمین نیاکان ما را به یهودیان واگذار کرد.»

از اعلامیه بالفور تا قطعنامه ۱۹۴

ریشه‌های نکبت به پیش از سال ۱۹۴۸ و مشخصا به سال ۱۹۱۷ بازمی‌گردد؛ زمانی که آرتور بالفور، وزیر خارجه وقت بریتانیا، وعده مشهور خود را صادر کرد که بر اساس آن دولت بریتانیا متعهد شد از ایجاد «خانه ملی برای یهودیان» در فلسطین حمایت کند؛ سرزمینی که پس از فروپاشی امپراتوری عثمانی تحت قیمومت بریتانیا قرار گرفت.

در سال ۱۹۴۷، سازمان ملل طرح تقسیم فلسطین به دو کشور را پیشنهاد کرد که بیش از نیمی از سرزمین فلسطین را به دولت یهودی آینده اختصاص می‌داد؛ طرحی که از سوی فلسطینیان و کشورهای عربی رد شد.

با پایان قیمومت بریتانیا و اعلام تأسیس اسرائیل در ماه مه سال ۱۹۴۸، موج گسترده‌ای از خشونت و آوارگی آغاز شد که شامل بیش از هفتاد کشتار مستند علیه غیرنظامیان فلسطینی بود که کشتارهای دیر یاسین، طنطوره و حیفا را شامل می‌شد.

پس از اعلام تأسیس اسرائیل، نیروهایی از مصر، سوریه، اردن، لبنان، عربستان سعودی و عراق وارد سرزمین‌های فلسطینی شدند تا پیشروی نظامی اسرائیل را متوقف کنند، اما عملیات نظامی با شکست ارتش‌های عرب پایان یافت و اسرائیل توانست کنترل مناطقی فراتر از محدوده تعیین‌شده در طرح تقسیم را به دست بگیرد.

در دسامبر ۱۹۴۸، مجمع عمومی سازمان ملل قطعنامه ۱۹۴ را تصویب کرد که بر اساس آن، پناهندگان فلسطینی حق دارند «در سریع‌ترین زمان ممکن» به خانه‌های خود بازگردند و همچنین به کسانی که تمایلی به بازگشت ندارند یا خسارت دیده‌اند، غرامت پرداخت شود.

با وجود آنکه این قطعنامه همچنان یکی از اصلی‌ترین مبانی حقوقی در پرونده فلسطینیان به شمار می‌رود، تاکنون اجرا نشده و اسرائیل همچنان مانع بازگشت پناهندگان فلسطینی می‌شود.

نکبت همچنان یکی از محورهای اصلی مبارزه ملی فلسطینیان به شمار می‌رود و مراسم روز نکبت هر سال در سراسر کرانه باختری اشغالی، نوار غزه و همچنین در کشورهای محل زندگی میلیون‌ها پناهنده فلسطینی برگزار می‌شود.

از آن زمان تاکنون، «حق بازگشت» به بخش جدایی‌ناپذیر هویت فلسطینی و روایت تاریخی این منازعه تبدیل شده و نسل به نسل به فرزندان و نوه‌های فلسطینی منتقل شده است.