در سال ۲۰۲۶، درهم امارات عملاً تبدیل به واحد مرجع پرداختهای ایرانیها در امارات شده؛ متوسط نرخ ۱ درهم در برابر لیر در سال ۲۰۲۶ حدود ۱۱.۷۳ لیر بوده و اوج آن تا ۱۱.۷۸۴ لیر هم رسیده است. همزمان، خود لیر در برابر ارزهای اصلی در مسیر تضعیف طولانیمدت است و تومان نیز طبق دادهها در ۱۲ ماه گذشته سقوط شدیدی مقابل دلار داشته؛ یعنی سه ارز اصلی ایرانیها (تومان، لیر، درهم) هیچکدام واقعاً «آرام» نیستند. نتیجه این وضعیت این است که هر ایرانیای که میان ایران، ترکیه و امارات در رفتوآمد است، مدام درگیر این سؤال میشود که: «پولم را در کدامیک از این سه نگه دارم و در کجا تبدیل کنم؟».
تصویر واقعی بازار: درهم، لیر و تومان در ۲۰۲۶ کجا ایستادهاند؟
برای درک درست بازی، باید بدانیم هر کدام از این ارزها در چه وضعیتی هستند:
طبق دادههای ۲۰۲۶، میانگین نرخ ۱ درهم امارات حدود ۱۱.۷۳ لیر بوده و سقف آن هم ۱۱.۷۸۴ لیر ثبت شده است؛ یعنی نسبتاً پایدار اما در سطحی بالا برای لیر.
لیر ترکیه در مقابل ارزهای اصلی از جمله دلار و درهم در طول سالهای اخیر تضعیف شده و نرخهای فعلی، نزدیک کفهای تاریخی برای لیر هستند.
تومان ایران در همان بازه، در برابر دلار حدود ۱۹.۸۸ درصد در یک ماه و نزدیک ۲,۹۵۶ درصد در ۱۲ ماه گذشته تضعیف شده و نرخ دلار/ریال به قله تاریخی بیش از ۱.۲۹ میلیون ریال رسیده است.
این سه گزاره یعنی:
- درهم نسبت به لیر، ارز قویتر و باثباتتری است.
- لیر برای کسی که در ترکیه هزینه میکند، ارز مصرفی است نه لزوماً مناسب پسانداز بلندمدت.
- تومان، بهخصوص برای نگهداری ارزش در افق میانمدت و بلندمدت، بهشدت آسیبپذیر است.
سه سناریوی واقعی ایرانی میان ایران–ترکیه–امارات
سناریو ۱: ایران → استانبول → دبی (مسافر یا تاجر خرد)
این فرد معمولاً:
در ایران درآمد دارد (به تومان)،
از ایران به استانبول میآید، بخشی از هزینهاش را در ترکیه خرج میکند،
سپس به امارات میرود و آنجا به درهم نیاز دارد.
نقطه تصمیمگیری اصلی او اینهاست:
آیا در ایران تومان را مستقیم به درهم بزند و در استانبول فقط لیر موردنیاز را جدا تهیه کند؟
یا تومان را در ایران به لیر/دلار تبدیل کند و بعد در استانبول آن را به درهم تغییر دهد؟
با توجه به اینکه:
درهم نسبت به لیر ارز قویتری است و در ۲۰۲۶ نسبت به لیر در سطح بالایی معامله میشود.
هر تبدیل اضافه (ایران → لیر، لیر → درهم) یعنی کارمزد و اسپرد بیشتر.
در عمل، برای کسی که بخش عمده هزینهاش در امارات است، منطقیتر است تا حد امکان زنجیره تبدیل را کوتاه کند و تومان را مستقیم به درهم تبدیل کند (در ایران یا از طریق صرافیهایی که حواله درهم به دبی را انجام میدهند)، و فقط برای چند روز ترکیهای، مقدار محدودی لیر در استانبول تهیه کند.
سناریو ۲: کار در ترکیه، دریافت درآمد درهم
در این سناریو، فرد ایرانی در ترکیه زندگی میکند اما:
با شرکت یا کارفرمای اماراتی کار میکند،
بخشی از درآمدش به درهم پرداخت میشود،
و هزینههای زندگیاش در ترکیه به لیر است.
اینجا سوال کلیدی این است که:
«آیا درهم را هر ماه به لیر تبدیل کند یا بخشی را بهعنوان پسانداز درهم نگه دارد؟»
اگر تمام درهم را سریعاً به لیر تبدیل کند، در کوتاهمدت زندگی سادهتر میشود، اما خودش را کامل در معرض تورم و تضعیف لیر میگذارد.
اگر بخشی از درآمد را درهم نگه دارد، ضمن داشتن پوشش در برابر ضعف لیر، میتواند در آینده راحتتر به امارات مهاجرت کند یا سرمایه را بیرون از منطقه لیر منتقل کند.
معمولاً ترکیب هوشمند این است که:
۲–۳ ماه هزینه قطعی زندگی را مرتباً به لیر تبدیل کند،
و مازاد را درهم نگه دارد یا حتی بخشی را به ارزهای اصلی دیگر (مثل دلار) منتقل کند؛ اینگونه، توازن بین مصرف کوتاهمدت و حفظ ارزش میانمدت بهتر برقرار میشود.
سناریو ۳: ایراننشین با حواله درهم و لیر
اینجا فرد در ایران میماند، اما:
به ترکیه کالا میفرستد،
به امارات صادرات/خدمات دارد،
و پرداختها گاهی به درهم و گاهی به لیر انجام میشوند.
برای این گروه، سه سوال مهم است:
- در ایران، درهم نگه دارد یا تومان؟
- دریافت از ترکیه را لیر نگه دارد یا سریعاً به درهم/دلار تبدیل کند؟
- در صرافیهای ایرانی ترکیه، در مبادلات لیر/درهم چطور رفتار کند؟
با توجه به فشار شدید روی تومان، نگهداشتن مازاد نقدینگی در تومان برای این افراد منطقی نیست، مگر برای هزینههای داخلی بسیار کوتاهمدت. اغلب بهتر است:
دریافتیهای درهم را درهم نگه دارند یا به دلار تبدیل کنند،
دریافتیهای لیر را سریعتر به ارز قویتر (درهم/دلار) منتقل کنند،
و فقط بهاندازه نیاز عملیاتی لیر یا تومان در گردش داشته باشند.
ریسکهای روانی در بازی درهم–لیر–تومان
چند خطای ذهنی رایج در این فضا:
توهم ثبات مطلق درهم: چون درهم به دلار متصل است و نمودار آن نسبت به لیر آرامتر است، خیلیها تصور میکنند درهم «بدون ریسک» است؛ در حالیکه ریسکهای رگولاتوری، بانکی و حتی محدودیتهای انتقال بین ایران، ترکیه و امارات همچنان وجود دارند.
بیاعتنایی به تورم ترکیه: بعضیها فقط به نرخ درهم/لیر نگاه میکنند و یادشان میرود که تورم داخلی ترکیه هنوز بالاست و حتی اگر نسبت درهم/لیر خیلی تکان نخورد، قیمتها در داخل ترکیه بالا میرود.
عادت به تومان بهعنوان واحد ذهنی: وقتی همهچیز را در ذهن به تومان تبدیل میکنی، ممکن است از این غافل شوی که نگهداشتن دارایی به تومان در افق یکساله، با توجه به دادههای تضعیف شدید تومان، خودش بزرگترین ریسک است.
این معما چه فرصت و چه خطری برای خریدار ایجاد میکند؟
فرصتها
کسانی که بین این سه کشور در رفتوآمد هستند، اگر بتوانند زنجیره تبدیلها را کوتاه و هوشمند طراحی کنند (مثلاً ایران→درهم مستقیم، سپس بخشی→لیر)، میتوانند هزینه کارمزد و اسپرد را کاهش دهند و ارزش بیشتری حفظ کنند.
نگهداری بخشی از سرمایه به درهم، برای کسانی که افق امارات یا خروج از ترکیه را در ذهن دارند، میتواند سپری در برابر ضعف لیر و سقوط تومان باشد.
وجود صرافیهای ایرانی در ترکیه که هم با لیر کار میکنند و هم با حواله درهم، مسیر عملی اجرای این استراتژیها را برای ایرانیها سادهتر کرده است.
خطرها
تبدیلهای زنجیرهای بدون برنامه (تومان→لیر→درهم→لیر→تومان) میتواند در چند ماه، درصد قابلتوجهی از سرمایه را فقط به شکل کارمزد و اختلاف نرخ از بین ببرد.
تمرکز افراطی روی یک ارز (مثلاً فقط درهم یا فقط لیر) بدون توجه به افق زمانی و محل هزینه، فرد را در یک سناریوی بد (مثل محدودیت بانکی یا جهش قیمتها در یک کشور) کاملاً بیدفاع میگذارد.
چشمبستن روی تورم داخلی ایران و ترکیه و فقط نگاهکردن به نرخ برابری روی تابلو، میتواند تصویر غلطی از ارزش واقعی دارایی در طول زمان ایجاد کند.
اشتباه رایجی که اغلب کاربران در این موقعیت میکنند
اشتباه اصلی این است که: «ارز را بر اساس مقصد بعدی، نه مسیر کامل، انتخاب میکنند».
مثلاً:
چون در نهایت قرار است به دبی بروند، همهچیز را درهم میکنند، حتی اگر چند ماه در ترکیه بمانند و مجبور شوند مدام درهم را به لیر و برعکس تبدیل کنند.
یا چون الان در ترکیه هستند، همهچیز را لیر میکنند، درحالیکه قرار است چند ماه بعد درآمد درهمی را برای سرمایهگذاری در امارات استفاده کنند.
درحالیکه انتخاب بین درهم، لیر و تومان باید بر اساس «کل مسیر ۶ تا ۱۲ ماه آینده» باشد، نه فقط اولین نقطه توقف.
پرسشهای تازه و غیرکلیشهای
۱. اگر الان ایران هستم و میدانم ۲ ماه دیگر ترکیه میروم و ۶ ماه بعد احتمال دبی هست، تومان را اول به چه ارزی تبدیل کنم؟
اگر بخش عمده هزینهات در امارات خواهد بود، منطقی است بخشی از تومان را در ایران یا از طریق حواله، مستقیم به درهم تبدیل کنی و فقط برای دوره حضور در ترکیه، مقدار محدودی به لیر اختصاص دهی. این کار طول زنجیره تبدیل و تعداد کارمزدها را کم میکند.
۲. برای کسی که در ترکیه زندگی میکند و فقط گاهی به امارات سفر تجاری دارد، نگهداری درهم بهتر است یا لیر؟
برای هزینههای روزمره ترکیه، لیر ضروری است؛ اما برای پسانداز میانمدت، نگهداری بخشی از سرمایه به درهم (یا ارزهای سختتر) نسبت به لیر محافظهکارانهتر است، چون لیر در سالهای اخیر روند تضعیف در برابر درهم داشته است. ترکیب هر دو، بر اساس حجم هزینه در هر کشور، معمولاً منطقیتر از تمرکز ۱۰۰٪ روی یکی است.
۳. اگر از ترکیه درآمد لیر دارم و میخواهم به خانوادهام در ایران کمک کنم، بهتر است لیر را مستقیم به تومان بزنم یا اول به درهم تبدیل کنم؟
اگر صرافی مطمئنی برای تبدیل مستقیم لیر→تومان داری، معمولاً مسیر کوتاهتر (لیر→تومان) ریسک و هزینه کمتری دارد. اما اگر نرخ و زیرساخت حواله درهم از ترکیه به ایران بهتر و شفافتر است، مسیر لیر→درهم→تومان را باید با عدد و رقم مقایسه کنی؛ پاسخ ثابت برای همه وجود ندارد و بستگی به نرخ روز و کارمزدها دارد.
۴. آیا ممکن است درهم هم مثل برخی ارزهای منطقهای دچار شوک شود؟
درهم به دلار متصل است و تا وقتی این پیوند حفظ شود، ثبات نسبی آن ادامه خواهد داشت؛ اما ریسکهای سیستم بانکی، تحریمها و محدودیتهای انتقال پول را هرگز نباید نادیده گرفت، مخصوصاً برای ایرانیها. بنابراین، تکیه کامل روی درهم بدون پلهای جایگزین میتواند خطرناک باشد.
۵. اگر سرمایهام کوچک است (مثلاً ۲ تا ۵ هزار دلار معادل)، این همه ترکیب و سناریو لازم است؟
در سرمایههای کوچک، اصل مهم این است که:
تعداد تبدیلها را کم کنی،
و ارز را مطابق محل هزینه و افق زمانی خود انتخاب کنی،
حتی اگر سبد کاملاً حرفهای نسازی. اما همینجا هم پرش مکرر بین درهم، لیر و تومان فقط بهخاطر تغییرات کوچک نرخ، میتواند درصد قابلتوجهی از سرمایه را کم کند.
جمعبندی تصمیمساز: چگونه از معمای درهم–لیر–تومان، بازی به نفع خودت بسازی؟
۱. مسیر ۶ تا ۱۲ ماههات را روی کاغذ بکش: بنویس در این بازه در هر کشور (ایران، ترکیه، امارات) چه میزان هزینه و درآمد داری؛ سپس برای هر کشور یک ارز «اصلی» انتخاب کن (تومان، لیر، درهم) و برای حفظ ارزش، یک ارز «پناهگاه» (درهم یا ارز قویتر).
تعداد تبدیلها را به حداقل برسان: هر جا ممکن است، مستقیم تبدیل کن (تومان→درهم، درهم→لیر، لیر→تومان) و از زنجیرههای طولانی فقط وقتی استفاده کن که اختلاف نرخ واقعاً به نفع توست و آن را روی ماشین حساب دیدهای.
سبد کوچک اما چندارزی داشته باش: حتی اگر سرمایهات زیاد نیست، همهچیز را در یک ارز پرریسک (لیر یا تومان) نگه ندار؛ بخشی را برای مصرف فوری در همان ارز، بخشی را در درهم یا ارز سختتر برای حفظ ارزش.
روی صرافی و مسیر حواله حساس باش: صرافیهای ایرانی در ترکیه و مسیرهای رسمی حواله درهم به امارات ابزارهای کلیدیاند؛ اعتبار، نرخ، کارمزد و سرعت تسویه هر مسیر را قبل از قفلکردن استراتژیات بررسی کن.
دیدگاهتان را بنویسید